دانه قهوه چیست؟

تاریخ و پیشینه قهوه

قهوه یک نوشیدنی است که از دانه‌های بوداده و آسیاب‌شده گیاه قهوه به‌دست می‌آید. این نوشیدنی، محبوب‌ترین نوشیدنی گرم در جهان است . گفته شده قهوه برای اولین بار در کشور اتیوپی در افریقا که از شرق با یمن همسایه است بدست آمده و در قرن پانزدهم به یمن راه یافته است . قهوه یمنی در خاورمیانه و اروپا ارزش زیادی داشته و در گذر زمان به بخش مهمی از اقتصاد یمن تبدیل شد.

در داستان‌ها و حکایت‌ها منشأ قهوه را ابتدا کشور اتیوپی و سپس یمن می دانند .

اتیوپی: این داستان که چوپانی که بزهایش با خوردن دانه‌های عجیب قهوه انرژی عجیبی پیدا می کردند، به اتیوپی نسبت داده می‌شود.
یمن: داستان دوم مربوط به شیخ عمر هست که در جستجوی اطراف تبعیدگاهش، دانه‌های قهوه را پیدا کرده است . او با آزمایش‌های مختلف موفق شده بود نوشیدنی قهوه را درست کند . گفته می شود شیخ عمر اولین کسی هست که روست کردن دانه‌های قهوه را در یمن آغاز کرده است .

قهوه یمنی، با اسیدیته بالا، یک قهوه اصیل و دارای طعم منحصربه‌فرد است. تا به امروز، تولید قهوه در یمن به روش‌های سنتی انجام می‌شود و دانه‌های قهوه بطور دستی خشک و روست می‌شوند. این روش تهیه‌ی نوشیدنی قهوه یمنی را منحصربه‌ فرد می‌کند .

گیاه قهوه و دانه قهوه

گیاه قهوه از دیدگاه تاریخی یک گیاه بومی در یمن و آفریقا است . اما امروزه کشت این گیاه بسیار بیشتر از این دو منطقه در مناطق نیمه‌گرمسیری و گرمسیری قاره آمریکا و جنوب‌شرقی آسیا و همچنین به ‌نسبت کمتر در برخی از نواحی جنوب آسیا مانند هند کشت می‌شود . پس از آنکه میوه گیاه قهوه به رشد کامل برسد و آماده برداشت بشود کشاورزان دانه‌های قهوه را برداشت و فرآوری می‌کنند. دانه‌های قهوه خشک‌شده به روش ویژه ای که به آن برشته کردن یا همان روست کردن می گویند در درجه های مختلف برشته می‌شوند . دانه های قهوه بسته به عطر و طعم مورد نظر در دو نوع اصلی پرورش داده می شوند که عبارتند از :

قهوه کانفورا که همان قهوه معروف روبوستا هست .
قهوه عربیکا

قهوه کمی اسیدی است و به ‌علت داشتن کافئین بالا، یک ماده محرک به حساب می آید . دانه‌های قهوه خام از نظر طعم بسیار اسیدی، ترش و چوبی هستند. اگر برای اولین بار می‌خواهید دانه‌های قهوه خام را بخورید، انتظار نداشته باشید که طعم آجیلی خوبی داشته باشند. این دانه‌ها پس از روست دادن طعم و مزه قهوه‌ای خوبی به خود می‌گیرند. دانه‌های قهوه خام از سراسر جهان به دو هدف در اختیار کمپانی‌های بزرگ تولید و پخش قهوه قرار می‌گیرند:

برشته‌سازی و روست دادن: این دانه‌ها توسط تولیدکنندگان قهوه روست داده می‌شوند و به صورت قهوه آماده به مشتریان تحویل داده می‌شوند.
فروش به کارخانه‌های تولید قهوه: کارخانه‌های تولید قهوه از دانه‌های قهوه خام برای تولید انواع محصولات که بر پایه قهوه تولید می شوند استفاده می‌کنند.

انواع قهوه

دسته بندی انواع اصلی دانه‌های قهوه به شرح زیر است :

دانه قهوه عربیکا (Arabica):
- این نوع دانه قهوه اکثر قهوه‌های تولید شده و در حال فروش جهان را به خود اختصاص می‌دهد.
- حدود 60 تا 75 درصد تولیدات قهوه به دانه‌های عربیکا تعلق دارد.
- دانه‌های عربیکا در آمریکای لاتین بیشتر کشت می‌شوند.
- این دانه‌ها معمولاً روشن‌تر از دیگر دانه‌های قهوه هستند و دارای طعم و عطر جذاب‌تری می‌باشند
- گیاه قهوه عربیکا باید در ارتفاع بالا کشت شود که این موضوع در قیمت این محصول تاثیر زیادی دارد.
دانه قهوه روبوستا (Robusta):
- دانه‌های قهوه روبوستا دارای طعم قوی‌تر و تلخ‌تری هستند.
- این نوع قهوه بیشتر برای ساخت اسپرسو استفاده می‌شود.
- دانه های قهوه روبوستا دارای کافئین تقریبا دو برابر نسبت به دانه‌های عربیکا هستند
دانه قهوه لیبریکا (Liberica):
- این نوع دانه قهوه به ندرت یافت می‌شود و به طور انحصاری در کشور فیلیپین کشت و تولید می‌شود.
- روست کردن دانه‌های قهوه لیبریکا کمی دشوار هست .
دانه قهوه اکسلسا (Excelsa):
- دانه قهوه اکسلسا نیز از جنس دانه لیبریکا می‌باشد.
- قهوه اکسلسا تقریبا حدود 7 درصد مصرف جهان را به خود اختصاص می‌دهد.

تفاوت قهوه عربیکا و روبوستا دقیقا چیه؟ بیا اینجا تا بهت بگم!

انواع روشهای روست کردن قهوه

به طور کلی سه نوع روست اصلی برای قهوه داریم که بسته به سلیقه‌ی شما و نوع قهوه‌ای که دوست دارید، می‌توانید نوع روست مناسب سلیقه و ذائقه خود را انتخاب کنید. در ادامه، توضیحاتی درباره‌ی انواع روست قهوه و تفاوت های آنها و برخی کاربردهای آن‌ها آمده است:

لایت روست یا روست روشن Light Roast
- این قهوه بادی (body) سبک و اسیدیته بالایی دارد.
- اگر به دنبال قهوه‌ای با طعم ملایم و رنگ روشن هستید، لایت روست را امتحان کنید.
- نام‌های دیگری نیز برای روست لایت و سبک به کار می‌روند که در میان بازرگانان و فروشندگان قهوه شناخته شده هستند . برخی از این اسامی عبارتند از:
  1. امریکن روست (American Roast
  2. سینامون روست (Cinnamon Roast)
  3. نیو انگلند روست (New England Roast)
  4. هاف سیتی روست (Half City Roast)
  5. مودریت لایت روست (Moderate Light Roast).
- اگر دوست دارید طعم و عطر اصلی دانه‌های قهوه را تجربه کنید، لایت روست گزینه‌ی مناسبی است.
مدیوم روست Medium Roast
- در این نوع روست، تا حدودی طعم اصلی قهوه حفظ می‌شود و تعادلی بین بادی قهوه و اسیدیته برقرار است.
- بادی بالای قهوه به دلیل فرآیند کاراملی شدن قندهای موجود در قهوه است، در حالی که این عمل از اسیدیته قهوه کم می‌کند.
- تعدادی از نام‌های رایج معادل مدیوم روست که در بازار قهوه شناخته شده است عبارتند از :
  1. سیتی روست (City Roast)
  2. سیتی پلاس روست (City + Roast)
  3. فول سیتی روست (Full City Roast)
  4. برکفست (Breakfast)
  5. رگیولر (Regular)
  6. امریکن روست (American Roast)
- اگر دوست دارید طعم قهوه را به خوبی تجربه کنید و از ترکیبی از اسیدیته و شیرینی لذت ببرید، مدیوم روست مناسب است.
دارک روست یا روست تیره Dark Roast
- در این نوع روست، خصوصیات دانه سبز قهوه کمتر احساس می‌شود.
- طعم تلخ قهوه در این نوع قهوه بسیار مشخص است و بادی واضحی دارد.
- نام‌های تجاری رایج برای این نوع قهوه عبارتند از:
  1. فول سیتی پلاس روست (Full City + Roast)
  2. روست ایتالیایی (Italian Roast)
  3. وینا روست (Vienna Roast)
  4. فرنچ روست یا روست فرانسوی (French Roast)
- اگر به دنبال قهوه‌ای با طعم تلخ و قوی هستید، دارک روست گزینه‌ی مناسبی است.
- این نوع قهوه معمولاً برای اسپرسو و قهوه‌های مخلوط استفاده می‌شود.

با انتخاب مناسب نوع روست می‌توانید طعم دلخواه خود را در قهوه تجربه کنید . به طور کلی، انتخاب نوع روست قهوه بستگی به سلیقه و ذائقه شما دارد. اگر دوست دارید، می‌توانید با تست کردن انواع مختلف قهوه با روست های متنوع قهوه میزان روست مورد علاقه‌تان را پیدا کنید.

کشورهای عمده تولیدکننده قهوه در جهان

بر اساس آخرین آماری که در سال 2022 بدست آمد ه است ، به طور کلی نزدیک به 70 کشور در جهان وجود دارند که قهوه تولید می‌کنند که در این بین نزدیک به 20 کشور، تولیدشان در حد مصرف داخلی خودشان است و 50 کشور هستند که قهوه خود را به سایر کشورها صادر می کنند و ده کشور در میان آنها بالاترین آمار تولید قهوه در جهان را به خودشان اختصاص داده اند .

طبق آمارهای جهانی 10 کشوری که در رتبه های اول تولید کنندگان قهوه می باشند همراه با میزان تولید سالانه آنها به شرح زیر می باشند . توجه کنید که واحد میزان تولید در این لیست بر حسب پوند می باشد. وزن هر پوند معادل 450 گرم می باشد.

برزیل 5,714,381,000 پوند
ویتنام 3,637,627,000 پوند
کلمبیا 1,785,744,000 پوند
اندونزی 1,455,050,000 پوند
اتیوپی 846,575,000 پوند
هندوراس 767,208,000 پوند
هند 767,208,000 پوند
اوگاندا 634,931,000 پوند
مکزیک 515,881,000 پوند
گواتمالا 449,743,000 پوند

با وجود آنکه کشورهای مختلفی در جهان به عنوان کشورهای تولید کننده قهوه به شمار می روند اما اکثر تولید جهانی قهوه از پنج کشور که تولید کننده برتر قهوه هستند حاصل می شود . این کشورها عبارتند از برزیل، ویتنام، کلمبیا، اندونزی و اتیوپی.

خواص قهوه

خواص قهوه قبل و بعد از برشته کردن ( روست کردن ) و همچنین بر اساس نوع و درجه روست کردن متفاوت می باشد . دانه قهوه سبز که میوه گیاه قهوه است و هنوز روست نشده معمولا در دسته محصولات سلامتی و لاغری قرار می‌گیرد. این نوع قهوه از دانه‌های قهوه خام تهیه می‌شود و قبل از روست کردن، دارای رنگ سبز است. به برخی از خواص و ویژگی‌های قهوه سبز عبارتند از:

کاهش وزن:
- قهوه سبز می‌تواند به کاهش وزن کمک کند. این نوشیدنی معمولاً در پک‌های لاغری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
- گفته می‌شود که مصرف قهوه سبز می‌تواند متابولیسم بدن را تحت تأثیر قرار دهد و اشتهای کاذب را کاهش دهد.
تأثیر بر مغز:
- قهوه سبز دارای مقدار قابل توجهی کافئین است که می‌تواند بر روی مغز تأثیر گذاشته و هوشیاری را حفظ کند.
- اگر از نوشیدنی‌های کافئین دار برای بیدار ماندن در شب‌های امتحان خسته شده‌اید، قهوه سبز را امتحان کنید.
مزایای دیگر:
- قهوه سبز می‌تواند به کاهش قند خون کمک کند و دیابت نوع دوم را درمان کند.
- برخی پزشکان طب سنتی معتقدند که خواص قهوه سبز می‌تواند از آلزایمر نیز جلوگیری کند.

به طور کلی، قهوه سبز یک نوشیدنی مفید با خواص متعدد است. اگر تمایل دارید، می‌توانید دانه‌های قهوه سبز را آسیاب کرده و مستقیماً مصرف کنید. حتی می‌توانید آن را با شیرینی یا شکلات همراه کنید. این نوشیدنی می‌تواند خستگی مغز را برطرف کرده و تمرکز ذهنی را افزایش دهد .

قهوه روست شده همان قهوه سبز است که با حرارت برشته می شود. گرچه خواص کلی هر دو قهوه یکسان است اما حرارت دیدن دانه های قهوه باعث می شود برخی تغییرات در دانه قهوه به وجود بیاید . در نظر داشته باشید که میزان روست کردن ممکن است در انواع قهوه متفاوت باشد اما این تفاوت ها به صورت کلی بین قهوه سبز و قهوه روست شده وجود دارد :

قهوه سبز اسیدیته بالاتری نسبت به قهوه روست شده دارد .
میزان آنتی اکسیدان موجود در قهوه سبز بیشتر از قهوه روست شده می باشد .
قهوه سبز کافئین بیشتری دارد .
طعم تلخ در قهوه سبز وجود ندارد .
قهوه روست شده وزن کمتری نسبت به قهوه سبز دارد .
بافت قهوه سبز بسیار محکم تر از قهوه روست شده است .

با وجود همه این موارد مصرف متعادل قهوه روست شده و قهوه سبز هیچ ضرری برای سلامتی بدن ندارد و مفید است.

چطور قهوه سبز بخوریم تا لاغر بشیم؟ بهترین زمان خوردن قهوه سبز برای لاغری رو میدونین؟!

تفاوت قهوه با نسکافه

برای تهیه یک نوشیدنی از قهوه باید قهوه را دم کنید در حالیکه نسکافه نوعی قهوه فوری هست که نیازی به دم کردن ندارد . برای تهیه نوشیذنی نسکافه فقط مقداری آب داغ لازم دارید که با نسکافه ترکیب بشود . نوشیدنی شما آماده هست . یک مثال ساده برای توضیح تفاوت نسکافه با قهوه این هست که قهوه مثل چای باید دم بشه ولی نسکافه مثل چای کیسه ای سریع و ساده هست. از طرفی خواص نسکافه در مقایسه با قهوه هم متفاوت هست . مثلا میزان کافئین نسکافه به مراتب کمتر از قهوه است . همچنین عطر قهوه تازه خیلی قوی تر و بیشتر از نسکافه هست . طعم قهوه در مقایسه با نسکافه سنگین تر هست و تلخی دلچسب تری داره . قهوه و نسکافه از نظر شرایط نگهداری هم با هم متفاوت هستند . پودر قهوه باید در ظرف های در بسته و در جاهای خشک و خنک نگهداری بشه در حالیکه نسکافه دارای مواد نگهدارنده ای هست که نیاز به شرایط ویژه نداره و مدت بیشتری قابل نگهداری هست .

برای تولید نسکافه ابتدا قهوه بصورت مایع آماده می شود ، بعد قهوه مایع به صورت ذرات بسیار ریز در معرض هوای داغ قرار می گیره و آب موجود اون تبخیر میشه و در نهایت نسکافه به صورت ذرات ریزی که شکل و فرم پودر گرانولی دارند بدست میاد . در فرآیند تولید صنعتی نسکافه معمولا بعضی مواد و ترکیبات دیگه مثل انواع نگهدارنده ها و طعم دهنده های مختلف به مایع قهوه اضافه می شه .

لذت بردن از طعم قهوه

اولین گام برای لذت بردن از طعم قهوه شناخت سلیقه و ذائقه خودتان هست . بنابراین اگر عاشق عطر و طعم قهوه هستید و به دنبال بدست آوردن فرمول منحصر به فرد خودتون هستید دست به کار بشید و فرمول مخصوص خودتون را کشف کنید . لذت بردن از عطر و طعم قهوه نیازمند توجه به این سه مرحله مهم در فرآوری قهوه دلخواهتون هست : میکس کردن ، آسیاب کردن ، فرآوری کردن نوشیدنی دلخواهتون.

میکس کردن

میکس کردن قهوه یک هنر است که به ترکیب دانه‌های مختلف قهوه با هم می‌پردازد تا طعم‌های جدید و ویژه‌ای را ایجاد کند. این فرآیند منجر به تولید قهوه‌های منحصر به فرد و متنوع خواهد شد . برخی نکات مهم مرتبط با میکس کردن قهوه در اینجا لیست شده است :

انتخاب دانه‌های مناسب:
- برای میکس کردن قهوه، انتخاب دانه‌های مناسب بسیار مهم است.
- دانه‌های قهوه با طعم‌ها و خصوصیات مختلف را با هم ترکیب کنید.
ترکیب طعم‌ها:
- میکس کردن دانه‌های قهوه می‌تواند تفاوت‌های طعمی را کم کند و طعم‌های جدید را ایجاد کند.
- ترکیب دانه‌های قهوه با اسیدیته میوه‌ای، تلخی و شیرینی می‌تواند نتایج جالبی داشته باشد.
ترکیب قبل از آسیاب:
- برخی باریستاها دانه‌های قهوه را قبل از آسیاب ترکیب می‌کنند تا طعم‌های منحصر به فردی ایجاد کنند.
- این فرآیند به خلق قهوه‌های ترکیبی با طعم‌های متنوع کمک می‌کند .

با میکس کردن دانه‌های قهوه، می‌توانید طعم‌های جدید و جذابی را تجربه کنید. اگر به دنبال قهوه‌های منحصر به فرد هستید، ترکیب‌های مختلف را امتحان کنید .

آسیاب کردن

شاید باور نکنید اما آسیاب کردن یکی از مراحل بسیار مهم در فرآوری قهوه هست . مقدار و میزان آسیاب شدن قهوه می‌تواند بر روی طعم نهایی آن اثر بگذارد. انتخاب درست درجه آسیاب به نوع قهوه و دستگاه قهوه سازی که قصد درست کردن قهوه را دارید بستگی دارد. درجه آسیاب قهوه در واقع نشان‌دهنده میزان خرد شدن دانه‌های روست قهوه خواهد بود. هرچه میزان این درجه بالاتر باشد، مقدار و میزان پودر شدن دانه های قهوه افزایش می‌یابد. آسیاب‌های قهوه موجود در بازار از عبارات‌های انگلیسی برای نشان دادن حالات مختلف پودر کردن قهوه استفاده می‌کنند. در بعضی مدل ها هم به جای کلمات از اعداد استفاده می شود. ترتیب درجه میزان آسیاب کردن قهوه با توجه به این عبارت‌ها شامل موارد زیر است:

خیلی درشت یا Extra Coarse
درشت یا Coarse
درشتی متوسط ( کمی از درشت کوچکتر) یا Medium Coarse
متوسط Medium
کمی از متوسط ریزتر یا Medium Fine
ریز یا Fine
خیلی ریز یا Extra Fine

فرآوری قهوه

اصلی ترین نوشیدنی هایی که بر پایه قهوه در منوی یک کافی شاپ می بینید محصول فرآوری انواع قهوه در یکی از روش های زیر هستند :

قهوه سیاه Black Coffee قهوه ساده و بدون افزودنی‌های دیگر که معمولاً به صورت اسپرسو یا قهوه ترک سرو می‌شود.
لاته Latte قهوه لاته با ترکیب اسپرسو و شیر گرم تهیه می‌شود. عمدتاً بر روی سطح شیر تزئین می‌شود.
کاپوچینوCappuccino ترکیبی از اسپرسو، شیر گرم و کف شیر (فوم) هست . قهوه کاپوچینو دارای لایه‌های مختلف از این ترکیبات است.
اسپرسو Espresso قهوه کوتاه و غلیظی که با فشار بالا از دانه‌های قهوه خرد شده تهیه می‌شود و هیچ افزودنی دیگری ندارد .
آمریکانو Americano قهوه آمریکانو با افزودن آب جوش به اسپرسو تهیه می‌شود . نسبت آب به اسپرسو می‌تواند متفاوت باشد .
موکا Mocha همان کاپوچینو است که از هات چاکلات (شکلات داغ) در آن استفاده می شود و گزینه ای جذاب برای دوست داران طعم شکلاتی می باشد.

علاوه بر مواردی که لیست شد نوشیدنی های بسیار متنوعی از ترکیب قهوه با آب و شیر و شکر و شکلات و بستنی و خامه در کافی شاپ ها سرو می شود که هر کدام طرفداران مخصوص خودشان را دارند .